گیاه ونوس حشره خوار ( venus flytrap ) ( منبع: وبلاگ باغبانی سبز )

گیاه ونوس مگس خوار با نام علمی muscipula Dionaea به خانواده Droseraceae  تعلق دارد و بومی مناطق مرطوب نیمه گرمسیری نواحی شرقی ایالات متحده آمریکا در ایالات کارولینای جنوبی و شمالی است. ونوس گیاھی کوچک است و ھر گیاه از 7-4 برگ شکل تشکیل شده است . ساقه ھای گیاه 10-3 سانتیمتر طول دارند بنابراین به طور کل گیاھی کوچک است اما مجموعه این گیاھان در کنار ھم به شکل کلونی ھای پرتراکم جلب توجه می کند . قسمتی از گیاه که به شکل تله عمل می کند در واقع قسمت انتھایی برگ گیاه است که در سطح داخلی خود موھایی ریز و بسیار حساس دارند . زمانی که حشرات و یا ھر جسم خارجی دیگری با این موھا برخورد می کند ، برگھا سریعا بسته می شوند و اگر در ھمان زمان حشره ای در این مکان قرار داشته باشد به تله می افتد و گیاه آن را به عنوان غذا مصرف می کند .

تصویر گل ونوس حشره خوار

تصویر بذرهای ونوس حشره خوار

سرعت بسته شدن برگھا ھنگامی که تحریک می شوند بستگی به برخی از شرایط محیطی ھمانند رطوبت ، میزان نور، اندازه حشره و به طور کل سلامتی عمومی گیاه دارد. نام انگلیسی این گیاه flytrap s'Venus  است. انواع مختلفی از گیاه ونوس وجود دارد که آنھا را بر اساس اندازه و شکل دمبرگ (بخصوص باریک و پھن بودن دمبرگ ) و ھمچنین زاویه قرار گرفتن برگ نسبت به سطح زمین در گروه ھای مختلفی قرار داده اند:

 Typica-  متداولترین نمونه با دمبرگی نسبتا پھن با برگھایی که نسبت به سطح زمین زاویه 45 درجه می سازند .

  Erecta-  با دمبرگھایی باریک و برگھایی که با سطح زمین زاویه 45 درجه می سازند.

 Linearis-  دمبرگھای این نمونه بسیار باریک ھستند

Filiformis -  توجه: نام جنس این گیاه Dionaeae معرفی می شود اما گاھی به Drosera  اشاره شده است.

توجه : این گیاه در زمستان دوران رکود دارد اگر این دوران را طی نکند بعد از چند فصل رشد و نموی مداوم ضعیف خواھد شد و از بین خواھد رفت.

شرایط محیطی آبیاری :   فعالیت بسیاری از گیاھانی که تله گذار ھستند و از حشرات تغذیه می کنند به رطوبت محیط بستگی فراوان دارد که در این بین گیاه ونوس در مقایسه با سایر چنین گیاھانی به رطوبت محیطی کمتری نیاز دارند و وابسته ھستند با این وجود این گیاھان به ھیچ عنوان حتی در دوران استراحت نباید خشکی بکشند. ھمچنین رطوبت بالای محیط به رشد بھتر آنان کمک می کند به ھمین دلیل گیاھانی مناسب برای تراریومھا محسوب می شوند . در طی فصل رشد خاک گلدان را باید ھمواره مرطوب نگه داشت که البته این به معنی خیس و گل الود بودن خاک نیست . یعنی خاک باید زھکش بسیار خوبی داشته باشد به نحوی که با ابیاری ، آب اضافه به خوبی تخلیه شود اما رطوبت مناسب را نیز در خود نگه دارد. زمانی که از بین رفتن رطوبت سطح خاک مشاھده شد باید نسبت به آبیاری اقدام کرد. برای آبیاری این گیاه از آب ھای مقطر استفاده کنید. زیرا وجود املاح در آب به تدریج موجب افزایش اسیدیته خاک این گیاه و در نتیجه از بین رفتن آن می شود.

نور:   گیاه ونوس به حدود 12 ساعت حضور نور در محیط نیاز دارد که از این 12 ساعت اگر حداقل 4 ساعت نور مستقیم به این گیاه بتابد رشد مناسبی خواھد داشت . البته باید توجه کرد که نور مستقیم در شرایطی به گیاه بتابد که آفتاب داغ و پرحرارت نباشد یعنی در ماه ھای گرم سال مکان گیاه را باید به گونه ای انتخاب نمود (ھمانند پنجره ھای غربی و یا شرقی ساختمان ) که در ساعات اولیه روز از نور مستقیم بھره مند شوند . اگر نور طبیعی کافی در محیط نگھداری این گیاه وجود ندارد رشد خوبی نخواھد داشت و در چنین شرایطی می توان از منابع نور مصنوعی ھمانند لامپھای فلئورسنت سرد (لامپھای مھتابی با نور سفید ) برای تامین نیاز نوری این گیاھان استفاده کرد. شرایط نوری گاھی در شکل و اندازه برگھایی که تولید می شوند نقش دارند . به عنوان مثال در بھار دمبرگھایی بلند و در تابستان دمبرگھایی کوتاه تولید می شود. و یا در مکانھای کم نور دمبرگھایی پھن و در مکانھایی با نور بیشتر دمبرگھایی باریکتر تولید می شود.

دما:   این گیاھان در دمای 7 الی 36 درجه سانتیگراد می توانند رشد کنند. ھر مقدار که دمای محیط بیشتر باشد باید مراقبت بیشتری از نظر آبیاری و غبارپاشی انجام داد و یا در مکانی قرار داد که از نور مستقیم در صبح زود برخوردار باشد. در ساعات گرم روز از سایه بھره مند باشد. در دماھای پایین تر سرعت باز و بسته شدن برگھا در ھنگام شکار حشرات کمتر است ھمچنین در دماھای پایین تر باید مراقب نحوه آبیاری بود زیرا در اثر آبیاری زیاد این گیاھان خواھند پوسید. در دمای پایین سرعت بسته شدن برگھا بسیار کم می شود. این گیاھان دمای زیر صفر را تحمل نمی کنند و اغلب از بین می روند . در زمستان که زمان استراحت این گیاھان است نیز دمای بین صفر تا 10 درجه سانتیگراد مناسب نگھداری آن است البته در این دما برخی از برگھا سیاه می شوند که باید از گیاه جدا شوند اما دوران رشد مجدد برگھای جدید در خواھند آورد.

خاک:   گیاه ونوس را باید در خاکی فقیر از نظر مواد غذایی کاشت به طور کل این گیاه در محیط بومی خود نیز در خاکھایی که از نظر نیتروژن و فسفر فقیر ھستند می رویند و نیاز خود به این مواد را از طریق شکار حشرات و ھضم مواد بدن حشرات تامین می کنند. اگر گیاه را در خاکی غنی بکاریم و در کوددھی آن اصرار بورزیم نتیجه ای جز از بین رفتن تدریجی و به مرور گیاه نیست. بھترین غذا برای این گیاھان حشراتی ھمانند مگس است حتی اگر این گیاه را در تراریومی با در بسته نگه می دارید می بایست ھر چند وقت یکبار حشراتی ھمانند مگس را درون محفظه رھا کنید تا این گیاه از آنان استفاده کند در غیر اینصورت رشدی ضعیف خواھد داشت و این مسئله را نمی توان با دادن کود جبران کرد. این گیاه به خاکی نسبتا سبک نیاز دارد به عنوان مثال می توان از مخلوط یک قسمت پیت موس +یک قسمت پرلایت و یا دو قسمت شن + یک قسمت خاک معمولی و یا 5 قسمت پیت موس + 3 قسمت شن + 2 قسمت پرلایت استفاده کرد. یکی از دلایلی که به کاربرد پیت موس یا خزه اسفاکنوم در مخلوط کاشت این گیاھان اشاره می شود این است که اصولا این گیاھان در خاکی که کمی اسیدیته پایین داشته باشند بھتر رشد می کند و وجود خزه اسفاگنوم و پیت موس به این مسئله کمک خواھد کرد. گلدانی که برای کاشت این گیاھان انتخاب می شود می تواند عمقی حدود 15-12 سانتیمتر داشته باشد. کف گلدان حتما باید منفافذ خروج برای زه آب وجود داشته باشد تا آب اضافی حاصل از آبیاری به خوبی خارج شود و اطراف ریشه ھای گیاه باقی نماند.

تکثیر:   این گیاھان به مرور زمان به مجموعه ھایی متراکم تبدیل می شوند که می توان زمانی که تمامی سطح را پر کرده اند نسبت به جداسازی بخشی از آنان اقدام کرد و سپس قسمت جدا شده را در مکانی جداگانه و مستقل کاشت کرد. عمل تقسیم معمولا در بھار و تابستان انجام می شود. جھت تکثیر این گیاھان از بذر نیز استفاده می شود . بذرھا نیاز به تیمار خاصی قبل از کاشت ندارند . برای کاشت ابتدا مخلوط خاکی را آماده کنید. این مخلوط می تواند شبیه به ھمان نمونه ای باشد که برای کاشت گیاھان بالغ مورد استفاده قرار میگیرد. بعد از اینکه مخلوط خاکی را در گلدانی قرار دادید ابتدا به خوبی آنرا آبیاری و خیس کنید بعد از خروج آب اضافی از منافذ کف گلدان، نسبت به کاشت بذرھا اقدام کنید . کافی است بذرھا را روی سطح خاک قرار دھید و نیازی به پوشاندن آنان با خاک نیست اما حتما باید با عمل اسپری آب و ھمچنین پوشاندن دھانه گلدان با پلاستیک شفاف از خشک شدن سطح خاک جلوگیری کرد . مرتبا باید سطح خاک را بررسی کرد و در صورت مشاھده از دست رفتن رطوبت با عمل اسپری آب مجدد سطح خاک را مرطوب نمود. دمای مناسب برای جوانه زنی بین 25 الی 32 درجه سانیتگراد است. اگر دما پایین تر باشد زمان جوانه زنی نیز بیشتر طول خواھد کشید و یا اصلا جوانه نخواھد زد. بذرھا در صورت مساعد بودن شرایط محیطی و کیفیت بالای بذر حدود 6-4 ھفته بعد از کاشت جوانه می زنند بعد از جوانه زنی می توان پوشش پلاستیکی روی گلدان را برداشت. توجه کنید که در طی این دوران اگر از آب مقطر برای آبیاری و اسپری آب استفاده کنید نتیجه بھتری در سبز شدن و جوانه زنی بذرھای این گیاه بدست می آورید. ھمچنین در طی این دوران اگر روزانه یک مرتبه پوشش روی گلدان را بردارید و بعد از حدود چند دقیقه مجدد پوشش را قرار دھید به تھویه و چرخش ھوا کمک خواھید کرد. اگر نیاز است تا گیاھان جوان را از گلدانی که بذرھا جوانه زده اند به گلدان دیگر منتقل کنید حدود 3-2 ھفته بعد از جوانه زنی بذرھا و یا به بیان دیگر زمانی که دو جفت برگ آنان ظاھر شد صبر کنید و سپس عمل انتقال را انجام دھید تا کمتر به گیاھان جوان صدمه بزنید.

توضیحاتی در رابطه با دوران رشد و استراحت :   گیاھان ونوس در بھار گلھای سفید رنگی تولید می کنند البته می توان برای جلوگیری از صرف شدن انرژی گیاه در تولید و باز شدن گلھا ساقه ھای گل را در مراحل اولیه که حدود 5 سانتیمتر طول دارند قطع نمود. تولید گلھا در تابستان نیز می تواند ادامه یابد اما با فرا رسیدن پاییز و زمستان این گیاه نیاز به دورانی رکود و استراحت دارد تا مجدد بتواند رشد خود را به خوبی پیگیری کند . دوران استراحت این گیاھان 5-3 ماه است و حداقل به 10 ھفته استراحت نیاز دارد. در طی دوران استراحت این گیاه مکانی با دمای کمتر و نور کمتر را تحمل می کند ، در طی این مدت رشدی نخواھد داشت و برخی برگھای خود را نیز از دست خواھد داد. در طی این دوران آبیاری باید در حدی باشد که مانع از خشک شدن خاک شود اما کمتر از میزانی است که در طی فصل رشد آبیاری می شود. در طی دوران استراحت گیاه را در مکانی قرار دھدید که دما کمتر از صفر درجه سانتیگراد نشود و بخصوص شب بین صفر تا 13 درجه باشد . دمای روز نیز می تواند حداکثر تا 26 درجه باشد. توجه داشته باشید که این گیاه در طی دوران استراحت خود از رشد و نمو برخوردار است اما میزان رشد آن بسیار کم است حتی اگر از مقداری نور مستقیم ھم در طی این دوران بھره مند باشد به سلامتی آن کمک خواھد کرد.

آفات و بیماری:   از بین آفات شایع این گیاه می توان به شته، کنه تارعنکبوتی و پشه ھای خاکزی و از بیماریھای شایع می توان به سفیدک پودری و لکه برگی ھای باکتریایی و قارچی اشاره کرد. مصرف کودھای شیمیایی و یا به کارگیری حشراتی که برای گیاه بسیار بزرگ ھستند می تواند منجر به پوسیدگی تدریجی این گیاه شود .